Müzik Beyni Nasıl Meşgul Eder?

Yıllarca yayın stüdyolarında çalıştıktan sonra insan şunu fark ediyor: Müzik hiçbir zaman sadece duyulan bir şey değil. Hele uzun saatler boyunca aynı mekânda çalıyorsa, o müzik mutlaka zihnin bir yerine dokunuyor.

Başta herkes “arka planda olsun” ister. Sanki müzik orada duracak, kimseyi rahatsız etmeyecek, sadece boşluğu dolduracakmış gibi düşünülür. Oysa pratikte işler hiç öyle yürümez. Müzik çalmaya başladığı anda beyin onu çözmeye başlar. Ritmini, tekrarını, nereye gittiğini anlamaya çalışır. Bu bilinçli bir çaba değildir ama tamamen de kapatılabilen bir şey değildir.

Ben bunu ilk kez uzun vardiyalarda fark ettim. Aynı saatlerde, aynı tempoda dönen parçalar, ilk başta kimsenin dikkatini çekmez. Bir süre sonra ise ortamda tarif edilemeyen bir huzursuzluk başlar. Kimse “müzik beni yoruyor” demez. Ama insanlar daha çabuk sinirlenir, daha çabuk sıkılır.

“Alıştım, duymuyorum” denilen müzik aslında duyulmamaya başlamaz. Sadece öncelik sırası değiştirir. Beyin onu kenara iter ama tamamen kapatmaz.

Dikkat ve Bölünme

Yayıncılıkta şunu çok net görürsünüz, insan aynı anda her şeye tam dikkat veremez. Dikkat dediğimiz şey sürekli yer değiştirir. Müzik de bu geçişlerin görünmeyen parçalarından biridir.

Tempo yükseldikçe, ritim belirginleştikçe, beyin müziğe daha fazla kulak kabartır. Özellikle konuşmanın, satışın ya da birebir iletişimin olduğu ortamlarda bu durum daha çabuk hissedilir. Müşteriyle konuşan biri için arka plandaki müzik sadece fon değildir. Zihnin bir parçasını sürekli meşgul eder.

Yıllar içinde şunu öğrendim. Kısa süreli odaklanmayı bazı müzikler gerçekten destekleyebilir. Ama aynı yapı saatler boyunca devam ederse, iş tersine döner. Çünkü müzik eşlik eden bir unsur olmaktan çıkar, eşlik bekleyen bir uyarıcıya dönüşür.

Ritim, Tahmin ve Zihinsel Yük

Ritim, beynin en hızlı çözdüğü yapılardan biridir. Bir parçayı birkaç dakika dinledikten sonra, beyin artık bir sonraki vuruşu tahmin etmeye başlar. Ne zaman girecek, ne zaman düşecek, nerede tekrar edecek.

Bu tahmin süreci fark edilmez ama yorucudur. Özellikle aynı türde, aynı tempoda, benzer yapıdaki müzikler arka arkaya çaldığında bu yük birikir. İlk başta sorun olmaz. Ama saatler geçtikçe yorgunluk hissi kendini gösterir.

İşin ilginç yanı şu: Kimse bunu müziğe bağlamaz. Ortam gergin der, gün uzun der, iş yoğundu der. Oysa ses, ortamın en sürekli uyaranıdır. Duvarlar değişmez, ışık sabittir ama ses hep oradadır.

Tekrarın Etkisi

Radyoda da mağazada da tekrar kaçınılmazdır. Tekrar tanıdıklık yaratır. Tanıdık olan güvenlidir. Ama her şey gibi bunun da bir sınırı vardır.

Aynı yapının, aynı hissin sürekli dönmesi bir noktadan sonra zihinsel sürtünmeye dönüşür. Beyin yeni bir şey almadığını fark eder ama döngü devam ettiği için rahatlayamaz. Bu da huzursuzluk, sıkılma ya da dikkat dağınıklığı olarak geri döner.

Bu yüzden sevilen bir şarkıyı dinlemekle, o şarkı yapısına gün boyu maruz kalmak aynı şey değildir. Keyifle dinlenen müzikle, kaçamadığınız müzik arasında büyük fark vardır.

Neden Önemli?

Müziğin beyni nasıl meşgul ettiğini anlamak, müziği susturmak anlamına gelmez. Tam tersine, müziği doğru yere koymak anlamına gelir. Sesin mekânla, zamanla ve insanla kurduğu ilişki hesaba katıldığında, müzik gerçekten işlevsel bir araca dönüşür.

Müzik sadece atmosfer yaratmaz. O atmosferin içinde bulunan insanların zihinsel hâlini de şekillendirir. Bu etki ölçülmediğinde görünmez olur. Ama ortadan kalkmaz.

NOT FM için müzik, sadece duyulan bir unsur değildir. Algıyı yönlendiren bir araçtır. Bu yüzden mesele hangi müziğin çaldığı değil. Asıl mesele, müziğin zihinde ne yaptığıdır.